Kızamıktan ölümleri azaldı, ancak vakalar arttı
Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) yeni raporuna göre, küresel aşılama çabaları 2000-2024 yılları arasında kızamık ölümlerinde yüzde 88'lik bir düşüşe yol açtı.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) yeni raporuna göre, küresel aşılama çabaları 2000-2024 yılları arasında kızamık ölümlerinde yüzde 88'lik bir düşüşe yol açtı.
2000 yılından bu yana kızamık aşısı sayesinde yaklaşık 59 milyon hayat kurtarıldı. Ancak, 2024 yılında çoğu 5 yaşından küçük çocuklar olmak üzere tahmini 95.000 kişi kızamık nedeniyle hayatını kaybetti. Bu rakam 2000 yılından bu yana kaydedilen en düşük yıllık ölüm sayısı.
Ölümlerin azalmasına rağmen, kızamık vakaları dünya çapında artıyor ve 2024 yılında yaklaşık 11 milyon enfeksiyon vakası görüldü. Bu rakam, 2019 yılındaki COVİD-19 salgını öncesi seviyelere göre yaklaşık 800.000 daha fazla.
2024 yılında kızamık vakaları, 2019 yılına kıyasla WHO Doğu Akdeniz Bölgesi'nde yüzde. 86, Avrupa Bölgesi'nde yüzde 47 ve Güneydoğu Asya Bölgesi'nde yüzde 42 artış gösterdi. Dikkat çekici bir şekilde, Afrika Bölgesi'nde bu dönemde vakalarda yüzde 40, ölümlerde ise yüzde 50 azalma görüldü; bu azalmanın bir kısmı aşılama kapsamının genişlemesinden kaynaklanıyor.
Son zamanlarda kızamık vakalarında artış, beslenme ve sağlık hizmetlerine erişimin daha iyi olması nedeniyle çocukların ölüm riskinin daha düşük olduğu ülkelerde ve bölgelerde görülse de, enfekte olanlar körlük, zatürre ve ensefalit (beyin şişmesine ve potansiyel olarak beyin hasarına neden olan bir enfeksiyon) gibi ciddi, ömür boyu sürecek komplikasyonlar riski altında kalmaya devam ediyor.
Aşılama kapsamı yetersiz
WHO/UNICEF tahminlerine göre, 2024 yılında çocukların yaklaşık yüzde 84'ü ilk kızamık aşısını, ancak yüzde 76'sı ikinci aşıyı almıştır. Bu, bir önceki yıla göre 2 milyon daha fazla çocuğun aşılanmasıyla hafif bir iyileşme sözkonusu. WHO kılavuzuna göre, bulaşmayı durdurmak ve toplulukları salgınlardan korumak için en az yüzde 95 oranında iki doz kızamık aşısı kapsamı gerekiyor.
2024 yılında 30 milyondan fazla çocuk kızamığa karşı yetersiz koruma altında kaldı. Bunların dörtte üçü Afrika ve Doğu Akdeniz bölgelerinde, genellikle kırılgan, çatışmalardan etkilenen veya savunmasız ortamlarda yaşıyor.
Yayımlanan Aşılama Gündemi 2030 Ara Dönem Değerlendirmesi, aşılama kapsamının düştüğü durumlarda kızamığın genellikle yeniden ortaya çıkan ilk hastalık olduğunu vurguluyor. Artan kızamık salgınları, küresel olarak aşılama programları ve sağlık sistemlerindeki zayıflıkları ortaya çıkarmakta ve kızamığın ortadan kaldırılması da dahil olmak üzere IA2030 hedeflerine yönelik ilerlemeyi tehdit eder durumda.
Artan salgın sayısı
2024 yılında, 59 ülke büyük veya yıkıcı kızamık salgınları bildirdi. Bu sayı 2021'de bildirilen sayının neredeyse üç katı ve COVID-19 salgının başlangıcından bu yana en yüksek sayıdır. Amerika kıtası hariç tüm bölgelerde, 2024 yılında en az bir ülke büyük bir salgın yaşadı. Durum 2025 yılında değişti ve Amerika kıtasındaki birçok ülke salgınlarla mücadele etti.
Kızamık sürveyansını genişletme çabaları, WHO ve ülkelerin salgınları tespit etme ve bunlara müdahale etme ve bazı ülkelerin kızamığı ortadan kaldırma becerilerini geliştirdi. 2024 yılında, Küresel Kızamık ve Kızamıkçık Laboratuvar Ağına (GMRLN) katılan 760'tan fazla laboratuvar, bir önceki yıla göre yüzde 27 artışla 500.000'den fazla numuneyi test etti.
Ancak, GMRLN ve ülke aşılama programlarını etkileyen ciddi fon kesintilerinin, bağışıklık açıklarını genişletmesi ve önümüzdeki yıl daha fazla salgınlara yol açması korkusu vardır. Sürdürülebilir iç finansman ve yeni ortaklar bulmak, kızamığın ortadan kaldırıldığı bir dünya için çabaları ilerletmek açısından artık kritik bir zorluk.
Kızamığın ortadan kaldırıldığı bir dünya
Kızamığın ortadan kaldırılması hedefi, hâlâ uzak bir hedef olmaya devam ediyor. 2024 yılı sonu itibarıyla, 81 ülke (yüzde 42) kızamığı ortadan kaldırmış durumda, bu sayı COVID-19 salgınından önceye göre sadece üç ülke artmış durumda.
2025 yılında, Eylül 2025'te Pasifik ada ülkeleri ve bölgeleri ile bu ay Cabo Verde, Mauritius ve Seyşeller'in doğrulanmasıyla ek ilerleme kaydedildi. Bu ülkeler WHO Afrika Bölgesi'nde kızamığın ortadan kaldırıldığı doğrulanmış ilk ülkeler olmuştur. Böylece kızamığı ortadan kaldıran ülke sayısı 96'ya ulaştı.
Amerika Bölgesi, 2024 yılında ikinci kez kızamığı ortadan kaldırma statüsünü geri kazandı – bu statüye ulaşan tek bölge – ancak Kanada'da devam eden bulaşma nedeniyle Kasım 2025'te bu statüyü tekrar kaybetti.
Kızamık, aşılama oranlarının yüzde 95 eşiğinin altına düşmesi nedeniyle, bir zamanlar ortadan kaldırılmış olan yüksek gelirli ülkelerde bile son yıllarda yeniden ortaya çıkmıştı. Ülke genelinde aşılama oranı yüksek olsa bile, aşılama oranlarının daha düşük olduğu aşılanmamış topluluklar, insanları risk altında bırakabilir ve salgınlara ve bulaşmanın devam etmesine neden olabilir.
Kızamık sınır tanımıyor
Kızamığın ortadan kaldırılması için, tüm çocukların iki doz kızamık aşısı almasını ve sürveyans sistemlerinin salgınları hızla tespit etmesini sağlamak üzere güçlü siyasi taahhüt ve sürdürülebilir yatırım gerekli.
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros A. Ghebreyesus, “Kızamık, dünyanın en bulaşıcı virüsüdür ve bu veriler, kolektif savunmamızdaki herhangi bir boşluğu nasıl kullanacağını bir kez daha göstermektedir. Kızamık sınır tanımaz, ancak her topluluktaki her çocuk aşılandığında, maliyetli salgınlar önlenebilir, hayatlar kurtarılabilir ve bu hastalık tüm ülkelerden ortadan kaldırılabilir” dedi.